Çapak (flash) neden oluşur? Tonajdan kalıp aşınmasına kontrol listesi

Çapak, kalıbın ayrım yüzeyinden ya da boşluklarından plastiğin dışarı taşmasıdır. Kalıbı açtıran kuvvet, kapalı tutan kuvvetten büyükse çapak oluşur. Bu yüzden iki tarafı da ayrı ayrı düşünmek gerekir.

Kalıbı açmaya çalışan kuvvet

Kavite içindeki basınç, parçanın ayrım düzlemine izdüşüm alanıyla çarpılınca açıcı kuvvet çıkar:

Açıcı kuvvet = izdüşüm alanı × kavite basıncı

Bu kuvveti büyüten şeyler:

• Aşırı tutma basıncı ya da çok uzun tutma.
• V/P geçişinin geç yapılması: kavite hız kontrolüyle neredeyse dolu hale gelip sonra basınç tepesi yapar.
• Çok sıcak eriyik: viskozite düşer, en ince aralıktan bile akar.
• Çok yüksek enjeksiyon hızı: kavite içinde basınç tepesi oluşur.

Kalıbı kapalı tutan kuvvet

• Makinenin kilitleme tonajı, açıcı kuvvete (ve emniyet payına) yetiyor mu? Yetmiyorsa daha büyük makine ya da daha düşük basınç gerekir.
• Kalıp plakalarının paralelliği ve diz (toggle) ayarı: Kilitleme düzgün dağılmıyorsa toplam tonaj yeterli olsa bile bir köşeden çapak verir.
• Ayrım yüzeyi aşınması, ezilme, yabancı madde: Plastik kırıntısı ya da yağ tabakası kalıbı mikron mertebesinde açık bırakır.

Havalandırma derinliği

Havalandırma kanalı çok derinse eriyik kanala girer. Kabaca akışkan malzemelerde (örneğin PA) çok sığ, viskoz malzemelerde (PC, ABS) biraz daha derin kanal kullanılır. Kesin değerleri kalıp üreticinizden ve malzeme veri föyünden alın; "biraz daha derinleştirelim" hamlesi çapak sorununu getirebilir.

Çözüm sırası

1. Kalıbı temizleyin, ayrım yüzeyine bakın (mavi boya ile temas kontrolü).
2. V/P geçişini erkene alın, tutma basıncını ve süresini düşürün.
3. Eriyik sıcaklığını ve enjeksiyon hızını düşürün.
4. Tonajı kontrol edin: gereken tonajı hesaplayın, makinenin kapasitesiyle kıyaslayın.
5. Hâlâ sürüyorsa kalıp yüzeyi ve plaka paralelliği.

Gereken kilitleme tonajının nasıl bulunacağı için kilitleme tonajı hesabı yazısına bakın. Hesaplama aracı bunu parça, göz sayısı ve malzemeye göre tahmin eder.